De Tragedie van Ternopol

In de strijd om Korsun had de Wehrmacht zware verliezen geleden. Hoewel er een kleine 40.000 man aan de omsigeling waren ontkomen, was er veel materiaal verloren gegaan en twee legerkorpsen vrijwel vernietigd. Dat de Duitsers niets van deze ervaring geleerd had, bleek amper een maand later tijdens de gevechten rond Ternopol.

Terwijl de Duitse posities in Oekraïne zonder hoop op verbetering uiteen vielen, vaardigde de Führer op 8 maart een nieuw bevel uit. Deze riep op tot de vorming van zogenoemde vestingen (‘feste Plätze’): dorpen en steden waarvan het garnizoen zich moest laten omsingelen om zoveel mogelijk vijandelijke troepen te binden. Ternopol, in de sector van het 4e Panzerleger, was de eerste van deze golfbrekers. De stad werd op 9 maart aangevallen door troepen van het 1e Oekraïense Front en een dag later uitgeroepen tot vestingsstad. De stad beschikte echter niet over fortificaties of zelfs maar een vliegveld om voorraden in te laten vliegen. Het had een vrij groot garnizoen (zes infanteriebataljons; tezamen zo’n 4.600 man sterk), maar deze beschikte over weinig zware wapens, artillerie of pantserafweergeschut. Er was een groot tekort aan voedsel en drinkwater. De eerste commandant, generaal Hans Schrepffer, wierp één blik op de situatie, besloot dat deze hopeloos was en stuurde een bericht met deze inhoud naar Hitler. Deze opstandigheid had tot gevolg dat hij ontslagen werd. Zijn vervanger, generaal Heinrich Kittel, kwam aan in Ternopol en kwam tot dezelfde conclusie als zijn voorganger en vroeg om toestemming om Ternopol te evacueren. Hitler weigerde dit verzoek en een tweede reeks Sovjet aanvallen wist de stad op 23 maart te omsingelen.

Sovjettroepen rukken in de modder van het voorjaar van 1944 op door Oekraïne.

Er zijn maar weinig momenten in de Tweede Wereldoorlog dat de Wehrmacht omschreven kan worden als onbekwaam, maar Ternopol was zo’n moment. Het sturen van een bevoorradingskonvooi onder kolonel Werner Friebe, samen met een tankbataljon en twee bataljons pantserinfanterie, kwam al ten einde voor het goed en wel begonnen was. De vrachtwagens en voorraden bevonden zich nog 130 kilometer weg, in Lemberg, tegen de tijd dat Kampfgruppe Friebe klaar was om te vertrekken. Desondanks vertrokken de tanks, niet om de omsingelde Ditse troepen te evacueren of om het garnizoen te versterken. In plaats daarvan veranderde de operatie in een ontzettingspoging: een operatie ondernomen in de hoop de Sovjets zoveel mogelijk schade toe te brengen. Zelfs met dit beperkte doel was de missie van Kampfgruppe Friebe een mislukking. Ze kwamen in contact met fel verzet, artillerievuur, pantserafweergeschut en grote hoeveelheden mijnen, waardoor het tempo van de tanks ver terugviel. Na zware verliezen, waaronder de dood van een regimentscommandant en twee bataljonscommandanten, maakte Friebe een einde aan de onderneming. Het was maar goed dat de vrachtwagens nog niet gearriveerd waren, merkte hij later verbitterd op. Het vuur van de Sovjets had ze allemaal vernietigd.

Generaal Egon von Neindorff (1892-1944).

En dus zette de tragedie van Ternopol zich voort. De op het hoger gelegen terrein rondom de stad geplaatste Sovjet artillerie vuurde onophoudelijk op de stad en de Duitse verliezen namen toe. Op 1 april was de helft van de 4.600 verdedigers gedood of gewond. De Duitse zak kromp onder de druk van de aanvallen van vijf Sovjet divisies en generaal Kittel werd ontslagen. De derde commandant in twaalf dagen, generaal Egon von Neindorff, deed hetzelfde verzoek als zijn twee voorgangers en kreeg hetzelfde antwoord. Rond die tijd werden de artilleriebeschietingen van de Sovjets aangevuld met die van mortieren en luchtaanvallen. Het centrum van Ternopol werd een brandend inferno, waarbij zo’n 1.500 Duitse troepen vast zaten in een gebied van minder dan een kilometer breed, waarbij elke centimeter onder Sovjet vuur lag. Een laatste Duitse ontzettingspoging op 12 april, wederom ondernomen door Kampfgruppe Friebe, mislukte te midden van een zware regenstorm dat de wegen in modder veranderde. Friebe wist de stad tot op enkele kilometers te naderen, maar kwam niet verder, en moest het garnizoen van Ternopol aan haar droevige lot overlaten.

Vrijwel allemaal stierven ze: 4.545 van de oorspronkelijke 4.600. Terwijl Friebes tanks langzaam voorwaarts reden, kwamen ze kleine groepen geschokte, strompelende slachtoffers tegen, vrijwel onherkenbaar als Duitse soldaten. Tien mannen hier, nog eens vijf daar, zeven verderop: de 55 man die het geluk hadden om te ontsnappen uit de hel van Ternopol.

Duitse soldaten tijdens ver verdediging van Ternopol.

Ternopol was een kleine veldslag voor Oostfront begrippen en vandaag de dag is het een van de vele vergeten veldslagen van de Tweede Wereldoorlog. Ondanks haar omvang, laat die debacle goed zien in welke staat de Wehrmacht zich begin 1944 in bevond. De Duitsers konden nog steeds vechten en ze zouden hun kwaliteiten tot het einde van de oorlog  laten zien. De Duitse panzer- en pantserinfanterieformaties waren nog steeds elite eenheden. Maar verder was het het slachtoffer van de volgende giftige mix van ingrediënten: een opperbevelhebber die zijn contact met de werkelijkheid was verloren, een onbekwame generale staf dat was gedegradeerd tot administrateurs in plaats van adviseurs, een korps van ooit capabele commandanten die hun hoofd schudden bij het ontvangen van de nieuwste bevelen uit het Führerhoofdkwartier en miljoenen normale soldaten die bereid waren te blijven vechten voor hun land. In deze hopeloze oorlog marcheerde de Wehrmacht zonder te stoppen naar haar eigen graf.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s